Πότε ήταν η τελευταία φορά που τραγουδήσαμε μαζί;

Όχι σε κάποια συναυλία, ούτε σε ένα μαγαζί όπου απλώς παρακολουθούμε κάποιον στη σκηνή. Ούτε καν στο αυτοκίνητο, σιγοτραγουδώντας πάνω από το ραδιόφωνο. Εννοώ εκείνο το να βρεθούμε σε μια παρέα, να ξεκινήσει ένας ένα τραγούδι και να ακολουθήσουν οι υπόλοιποι. Χωρίς πρόγραμμα, χωρίς μικρόφωνα, ηχεία ή «πρωταγωνιστές». Μόνο φίλοι που ενώνουν τις φωνές τους.

Στα εφηβικά μου χρόνια, οι παρέες λειτουργούσαν αλλιώς. Μαζευόμασταν σε σπίτια, φεύγαμε για τριήμερα. Κάποιος έβγαζε μια κιθάρα, κάποιος τραγουδούσε και η ώρα κυλούσε χωρίς να το καταλάβουμε. Τραγουδούσαμε κομμάτια γνωστά, συχνά τα ίδια και τα ίδια. Κάποιος θυμόταν έναν στίχο, άλλος τη μελωδία, κι έτσι, σχεδόν αθόρυβα, λέγαμε τις δικές μας ιστορίες. Η μουσική τότε δεν ήταν απλώς κατανάλωση. Ήταν μουσική στην πράξη.

Και ίσως αυτή να είναι η ουσιαστικότερη αλλαγή στη σχέση μας μαζί της. Σήμερα η πρόσβαση είναι απεριόριστη. Με ένα πάτημα στην οθόνη ακούς τα πάντα, παντού: στο δρόμο, στο γυμναστήριο, στο σπίτι, περιτοιχισμένος από τα ακουστικά σου. Όμως, αυτή η πληθώρα δεν έκανε τη μουσική πιο συλλογική, μάλλον το αντίθετο. Περάσαμε από την κιθάρα της παρέας στην απομόνωση των AirPods, κι από το «πάμε να τραγουδήσουμε» στο «άκου τι βρήκα».

Δεν άλλαξε όμως μόνο η μουσική, άλλαξε ολόκληρος ο τρόπος που σχετιζόμαστε

Άκουσα πρόσφατα μια κουβέντα σε ένα συνέδριο που με σημάδεψε: «Χάσαμε τα παιδιά μας όταν χάθηκαν οι αλάνες». Η αλάνα δεν ήταν απλώς ένα κομμάτι γης. Ήταν το εργαστήρι της κοινωνικότητας. Εκεί τα παιδιά έτρεχαν, τσακώνονταν, συμφιλιώνονταν, έφτιαχναν κανόνες και τους παραβίαζαν. Αλλά πάνω απ' όλα, βαριούνταν. Και μέσα από αυτή τη δημιουργική βαρεμάρα γεννιόταν το παιχνίδι, η παρέα, ίσως και η πρώτη ανάγκη για τραγούδι.

Σήμερα, το smartphone συμπυκνώνει τα πάντα: τηλέφωνο, χάρτη, τηλεόραση, βιβλιοθήκη, μουσική. Είναι εύκολο να το κατηγορήσουμε, όμως η συσκευή απλώς κάλυψε το κενό που ήδη δημιουργούσαμε. Οι αλάνες χάθηκαν, οι αυθόρμητες επισκέψεις ατόνησαν, ο χρόνος των παιδιών αυστηροποιήθηκε με υπερβολικές δραστηριότητες και μηδενικό ελεύθερο χρόνο.

Όταν τραγουδάμε μαζί, συμβαίνει κάτι σχεδόν τελετουργικό: η ατομικότητα μας εξαφανίζεται

Αυτό που με προβληματίζει δεν είναι η τεχνολογία αυτή καθαυτή… η επιστροφή στο παρελθόν ούτε εφικτή είναι ούτε απαραίτητα «ερωτική». Με ανησυχεί η αδυναμία μας να μείνουμε στο «κενό». Η απαίτηση για ακαριαία διέγερση, όπου ένα βίντεο ή ένα τραγούδι προσπερνιέται αν δεν κερδίσει την προσοχή στα πρώτα τρία δευτερόλεπτα.

Όμως, η καλή μουσική - όπως και η ουσιαστική συντροφικότητα - θέλει χρόνο. Θέλει να αφεθείς στην εξέλιξη μιας μελωδίας, να περιμένεις τη σειρά σου, να τραγουδήσεις το ρεφρέν μαζί με τον άλλον.

Ας αφήσουμε στα παιδιά χώρο να τρέξουν, να βαρεθούν, να τσακωθούν, να φτιάξουν τους δικούς τους κανόνες

Όταν τραγουδάμε μαζί, συμβαίνει κάτι σχεδόν τελετουργικό: η ατομικότητα μας εξαφανίζεται. Δεν έχει σημασία ποιος είναι καλλίφωνος και ποιος όχι. Το τραγούδι γίνεται «κοινό κτήμα».

Αν μπορούσα να επαναφέρω κάτι από τα χρόνια που μεγαλώσαμε, δεν θα ήταν ένα συγκεκριμένο τραγούδι, αλλά η αλάνα. Γιατί εκεί υπήρχε χώρος για το απρόβλεπτο, για τη συνάντηση που δεν κανονίστηκε σε κάποιο group chat, για το τραγούδι που ξεκινούσε από το πουθενά.

Ας αφήσουμε στα παιδιά χώρο να τρέξουν, να βαρεθούν, να τσακωθούν, να φτιάξουν τους δικούς τους κανόνες. Δεν έχουμε ανάγκη από περισσότερες δομημένες δραστηριότητες, αλλά από περισσότερους ανοιχτούς χώρους… νοητούς και πραγματικούς.

Κι ίσως τότε, σε μια τέτοια αλάνα, κάποιο παιδί να γρατζουνίσει μια κιθάρα, να μαζευτούν γύρω του κι άλλα, και να θυμηθούμε ξανά πως η μουσική αποκτά το πραγματικό της νόημα όταν δεν την ακούμε μόνοι μας.